روزي جا احڪام
قدر واري رات جي فضيلت قدرواري رات اها رات آهي جنهن جي فضيلت ۽نيڪي سان سال جي ڪابه رات مقابلو نٿي ڪري سگھي .ان رات جون نيڪيون ۽اعمال هزارمهينن جي عملن کان بهتر آهن ان رات ۾ سال جي ڪمن ڪارن جي تقدير لکي وڃي ٿي ،ملائڪ ۽روح جيڪو ملائڪن جو سردار آهي ان رات الله تعالي جي حڪم سان زمين تي نازل ٿين ٿا ۽امام زمان عجّل الله تعالي فرجه الشّريف جي خدمت ۾ حاضر ٿين ٿا ۽جيڪا شيءَ جنهن جي لاءِمقدر ٿي چڪي آهي اها مولا جي اڳيان پيش ڪن ٿا .پوءِ حيف آهي ان انسان تي جيڪو قدر جي رات پنهنجو قدر نه سڃاڻي! قدر جي رات هڪ بهترين موقعو آهي جنهن ۾ انسان پنهنجي پالڻهار آڏو پنهنجي ڪئي تي پشيمان ٿي توبه جو طلبگارٿئي ٿو. ان رات انسان استغفار جي ذريعي قهار جي قهر کي قرب ۾تبديل ڪري ٿو ان رات انسان پنهنجي مقدر کي پاڻ معيّن ڪري ٿو، ۽حقيقت ۾انسان ان رات حيواني حوس ۽شيطان جي پيروي کي ڇڏي پنهنجي پاڪيزه فطرت ڏانهن موٽڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. قدرواري رات جا اعمال قدر واري رات اڻويهين ،ايڪيهين ۽ٽيويهين جي راتين مان ڪا هڪ رات آهي . قدرواري رات جا اعمال ٻن قسمن جا آهن ،هڪ اهي جيڪي ٽنهي راتين ۾ انجام ڏيڻ گھرجن ٻيو اهي جيڪي هر رات سان مخصوص آهن. پهرئين قسم جا اعمال : پهريون : غسل ڪرڻ ، علّامه مجلسي فرمايو آهي ته غسل سج لهڻ مهل ڪرڻ گھرجي ته جيئن ان غسل سان مغرب جي نماز کي به ادا ڪري سگھجي .ٻيو ٻه رڪعتون نماز آهي جنهن جي هر رڪعت ۾ الحمد کان بعد ست دفعا سوره توحيد پڙهجي. ان کان فارغ ٿي ستر دفعا استغفر الله واتوب اليه چئجي ، حديث ۾ آهي ته ان جاءِ تان اٿڻ کان پهريون الله تعالي ان کي ۽ان جي پيءُ ماءُ کي بخشي ڇڏي ٿو . ٽيون : قرآن شريف کي کولي سامهون رکي هي دعا پڙهي : دعا ...... پوءِ جيڪا حاجت هجي خدا کان گھري . چوٿون : قرآن شريف کي مٿي تي رکي هي چوڻ گھرجي .......... پوءِ جيڪاحاجت طلب ڪري پنجون : امام حسين عليه السلام جي زيارت ڪجي حديث ۾ آيل آهي ته جڏهن قدر جي رات ٿئي ٿي ته ستين آسمان مان منادي ندا ڏئي ٿو ته :الله تعالي ان شخص کي بخشي ڇڏيو جيڪوامام حسين عليه السلام جي زيارت تي آيل آهي ڇهون : ان رات ۾ اجاڳو ڪرڻ گھرجي ، حديث ۾ آيل آهي ته جيڪو شخص هن رات جاڳندو ان جا سڀ گناه معاف ڪيا وڃن ٿا چاهي اهي آسمان جي ستارن جي مقدار، جبلن جي وزن ۽دريائن جي طول وعرض جيترا ڇونه هجن . ستون : هڪ سو رڪعت نماز پڙهڻ جنهن جي تمام وڏي فضيلت آهي ، ان ۾ بهتر هي آهي ته هر رڪعت ۾ الحمد کان بعد ڏه مرتبا سوره توحيد پڙهي وڃي. اٺون : هي پڙهجي : ..........هن دعا کي ڪفعمي ،امام سجاد عليه السلام کان نقل ڪيو آهي ته امام عليه السلام هن دعا کي بيٺل ،ويٺل ،رڪوع ۽ سجدن جي حالت ۾ پڙهندا هئا . علّامه مجلسي عليه الرّحمه فرمايو آهي ته: هنن راتين ۾بهترين عمل، گناهن جي معافي وٺڻ،دنيا۽آخرت جي بهتري طلب ڪرڻ ،پيءُ ماءُ، مٽن مائٽن ۽مومن ڀائرن لاءِ دعا گھرڻ آهي پوءِ چاهي اهي دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويا هجن يا حال حيات هجن .جيتروٿي سگهي ذڪر ۽محمّدوآل محمّد تي صلوات پڙهڻ گھرجي ،ڪجھ روايتن ۾ آيل آهي ته انهن ٽنهي راتين ۾دعا جوشن ڪبير پڙهڻ گھرجي (دعاجوشن ڪبير مفاتيح الجنان ۽ٻين دعاجي ڪتابن ۾ لکيل آهي) روايت ۾ آهي ته ،رسول خدا کان ڪنهن سوال ڪيو ته يا رسول الله : اگر آءُ قدر جي رات کي حاصل ڪري وٽان ته خدا کان ڇاگھران ؟ پاڻ سڳورن(ص) جن جواب ۾فرمايو ته: عافيت جي لاءِ دعا گھرو . اعمالن جو ٻيو قسم هي آهي ته : هر رات جاپنهنجا مخصوص اعمال آهن جيڪي ان رات ۾ڪيا وڃن . اوڻويهين جي رات جا اعمال پهريون هڪ سو مرتبا هي پڙهي ...... ٻيو سو مرتبا.......ٽيون هي دعا پڙهي (هي دعا مفاتيح الجنان ۾موجود آهي ) چوٿون هي پڙهي .............ڪذا ڪذا جي جاءِ تي دلي حاجتن جوسوال ڪيووڃي ايڪيهين جي رات جااعمال هن رات جي فضيلت اڻويهين جي رات جي فضيلت کان وڌيڪ آهي ، گھرجي ته هن رات ۾ پهرين قسم ۾ذڪرٿيل سڀئي اعمال انجام ڏيڻ گھرجن،تنهن کان علاوه روايات ۾ غسل ڪرڻ،جاڳڻ، عبادت جي لاءِڪوشش ڪرڻ جي، هن رات ۽ ٽيويهين جي رات جي لاءِ تاڪيد ٿيل آهي ، ڇوته ڪنهن معصوم کان شب قدر کي معيّن ڪرڻ لاءِ سوال ٿيو ته ان معصوم، هنن ٻن راتين مان ڪنهن هڪ رات ۾هجڻ جي طرف اشاروڪندي فرمايو .۽هن ريت فرمايو ته: هنن ٻن راتين ۾ عمل ڪرڻ کان ڇوٿوگھٻرائين؟. (يعني عمل ڪر ڀلو اٿئي )البت هن ٻن راتين ۾ علمي بحث مباحثو ڪرڻ جو اجر اڃان وڌيڪ آهي . ٽيويهن جي رات جا اعمال ڪتاب هديّه الزّائر ۾ ذڪر ٿيوآهي ته هي رات پهرين ٻن راتين کان وڌيڪ فضيلت واري رات آهي ،۽ اڪثر حديثن مان به اهوئي نتيجوملي ٿئي ٿو ته قدر جي رات اها ئي رات آهي ۽ هن ۾رات هر شيءِ جي مقدرالله تعالي جي حڪمت مطابق لکيووڃي ٿو ، هن رات ۾ گذريل راتين جي عملن کان علاوه ڪجھ ٻيا به عمل آهن جيڪي ذڪر ڪجن ٿا. پهريون : سوره عنڪبوت ۽سوره روم جو پڙهڻ ، انهن جي پڙهڻ جي فضيلت لاءِ هي ٻڌائڻ ڪافي آهي ته : امام جعفر صادق عليه السلام قسم کڻي فرمايو : هنن ٻن سورتن کي هن رات ۾ پڙهندڙ بهشت وارن مان آهي . ٻيو: سوره حم دخان پڙهڻ ٽيون :سوره قدر کي هڪ هزار مرتبا پڙهڻ . چوٿون: اللهم ڪن لوليڪ جو تڪرار يا ورد ڪرڻ ،البت انهيءَ جوتڪرار هر وقت ۽ رمضان مبارڪ جي آخري ڏهن ڏينهن جي دعائن سان به پڙهڻ گهرجي پنجون : هي دعا پڙهي ................پوءِدعا گهر جيڪاشيءِ چاهين ٿو ڇهون : جيڪو غسل شروع ۾ ڪيو هو ان کان علاوه رات جي آخري پهر ۾ به ڪجي ،ڄاڻڻ گهرجي ته هن رات ۾ غسل ،جاڳڻ ، امام حسين عليه السلام جي زيارت، ۽سو رڪعت پڙهڻ لاءِ تمام گهڻو تاڪيد ٿيل آهي .شيخ ،تهذيب ۾ ابوبصير کان روايت نقل ڪئي آهي جنهن ۾ امام جعفرصادق عليه السلام فرمايو: جنهن رات ۾ شب قدر جو امڪان ۽احتمال آهي ان رات سو رڪعت نماز پڙه هر رڪعت ۾ڏه دفعا سوره توحيد پڙه .مون عرض ڪيم مولااگر بيهي پڙهڻ جي سگه نه هجي ته پوءِ ؟ امام فرمايو : ويهي پڙه. چيم اگر ويهڻ جي به طاقت نه هجي ته پوءِ ؟ امام فرمايو : جنهن حال ۾ بستر تي ليٽيل آهين ان ئي حال ۾ پڙه . ڪتاب دعائم الاسلام ۾ روايت آهي ته : پاڻ سڳورا رمضآن مبارڪ جي آخري ڏهن ڏينهن ۾ پنهنجو بسترو ويڙهي ڇڏيندا هئا پنهنجي قمر مبارڪ کي مضبوط ٻڌندا هئا . ٽيويهين جي رات جي عبادت لاءِ پنهنجي اهل وعيال کي بيدار ڪندا هئا جنهن کي ننڊ کڻي ويندي هئي ته ان جي منهن کي پاڻي جا ڇنڊا هڻندا هئا ، حضرت زهري سلام الله عليها پنهنجي عيال مان ڪنهن کي به هن رات ۾ ننڊ ڪرڻ جي اجازت نه ڏينديون هيو ن، انهن کي رات جو ٿورو طعام ۽ ڏينهن جو آرام ڪرڻ جو حڪم ڪنديون هيون ته جيئن رات جو بيدار رهي سگھن،۽فرمائينديون هيون ته حقيقت ۾ محروم اهو آهي جيڪوهن رات جي خير کان محروم ٿي وڃي ، ٻئي روايت ۾ آهي ته هڪ دفعي امام صادق عليه السلام سخت مريض ٿي پيا هئا ،جڏهن رمضان مبارڪ جي ٽيويهين جي رات ٿي ته پنهنجي غلامن کي حڪم ڪيائون ته : هن(امام) کي مسجد جي طرف وٺي وڃن ، امام صبح تائين مسجد ۾ رهيا . علّامه مجلسي عليه الرّحمه فرمايو: جيترو ممڪن ٿي سگھي هن رات ۾ قرآن مجيد جي تلاوت ڪجي ،صحيفه سجاديه جي دعائن کي پڙهجي ،خاص ڪري دعا مڪارم الاخلاق ، دعا توبه ،هنن راتين جي ڏينهن جو به احترام ڪرڻ گھرجي ،عبادت ، تلاوت ،۽دعا ۾ گذارجي ،ڇوته معتبر حديثن ۾آيل آهي ته قدرجي رات واري ڏينهن جي فضيلت به ساڳئي قدرجي رات واري فضيلت آهي . ستاويهين جي رات جا عمل هن رات ۾ خاص ڪري غسل جي تاڪيد ٿيل آهي ، نقل ٿيل آهي ته امام زين العابدين عليه السلام هن دعا کي سڄي رات پڙهندا هئا دعا.................... روزن جا احڪام سوال ۽جواب جي صورت ۾ توجھ : هي احڪام آيه الله العظمي سيّد علي حسيني سيستاني ادام الله ظلّه جي فارسي توضيح المسائل مان ترجمو ڪيا ويا آهن سوال (1): ڇا روزي جي نيت دل ۾ ڪرڻ يا نيت وارا لفظ مثال جي طور “مان سڀاڻي روزو رکندس” چوڻ ضروري آهن ؟ جواب : اهو ضروري ڪونهي پر اهو ارادو هجي ته الله جي حڪم جي فرمانبرداريءَ ڪندي صبح جي آذان کان مغرب تائين اهي ڪم نه ڪندو جن سان روزو ٽٽي پوي ٿو ته به ڪافي آهي.(مسئلو 1531) سوال(2) : ڇارمضان جي مهيني ۾ هر رات ٻئي ڏينهن واري روزي جي نيت ڪري سگهي ٿو؟ جواب : جي ها ٻئي ڏينهن واري روزي جي نيت ڪري سگهي ٿو(1) سوال (3): روزي ڏانهن توجه رکندڙ شخص لاءِ رمضان مبارڪ جي روزي جي نيت جو آخري وقت ڪهڙوآهي ؟ جواب : ان جي لاءِروزي جي نيت جو وقت صبح جي آذان آهي يعني احتياط واجب مطابق صبح جي آذان وقت پاڻ کي روڪڻ روزي جي نيت سان هجي، پوءِ چاهي سندس اندر ۾ ان ڏانهن متوجه نه به هجي. سوال(4) :جيڪڏهن مغرب کان اڳ ڪو به اهڙو ڪم ڪيل نه هجي جنهن سان روزو ٽٽي پوندو آهي ان صورت ۾اگر ڪوئي مستحبي روزي جي نيت ڪري ته ڇا اهو ان جو روزو صحيح آهي ؟ جواب : ڪنهن به وقت مستحبي روزي جي نيت ڪئي وڃي توڙي جو سج لهڻ جو وقت ٿورو هجي ته به مستحبي روزو صحيح آهي. سوال(5): جيڪو ماڻهو رمضان جي روزن يا ٻين واجب روزن ۾ جن جو وقت معين آهي صبح جي آذان کان اڳ روزي جي نيت کان سواءِ سمهي پوي ۽ ظهر کان اڳ اٿي ۽ روزي جي نيت ڪري ته ڇا ان جواهو روزو صحيح آهي ؟ جواب : ان جو اهو روزو صحيح آهي ۽ جيڪڏهن ظهر کان پوءِ جاڳي ته احتياط مطابق باقي روزو قربت جي نيت سان پورو ڪري ۽ ان ڏينهن جي بعد ۾ قضا به ڪري. (1535) سوال (6): ڇا رمضان مبارڪ جي مهيني ۾ اها نيت ڪرڻ ضروري آهي ته آئون رمضان المبارڪ جو روزو رکان ٿو؟ جواب : جيڪڏهن قضاء يا ڪفاري جو روزو رکڻو هجي ته ان کي معين ڪري، مثال جي طور نيت ڪري ته آئون قضا يا ڪفاري جو روزو رکان ٿو، پر رمضان جي مهيني ۾ اها نيت ڪرڻ ضروري نه آهي ته آئون رمضان المبارڪ جو روزو رکان ٿو، پر جيڪڏهن ڪنهن کي خبر نه هجي يا وسري ويو هجيس ته رمضان جو مهينو آهي ۽ ان ڏينهن ڪنهن ٻئي روزي جي نيت ڪري ته پوءِ به اهو روزو رمضان مهيني جو ئي ليکيو ويندو. ۽ نذر وغيره واري روزي ۾ به انهي جو قصد ڪرڻ ضروري نه آهي.(1536) سوال(7) : جيڪڏهن ڪنهن کي خبر هجي ته رمضان جو مهينو آهي ۽ پوءِ به هو ڄاڻي واڻي ڪنهن ٻئي روزي جي نيت ڪري ته ڇا اهوان جو روزو ٿيندو جنهن جي نيت ڪئي هيائين ؟ جواب: اهو ان جو روزو نه ٿيندو ۽ جيڪڏهن اها نيت قصد قربت جي مخالف هجي ته اهو رمضان جو روزوبه شمار نه ٿيندو پر جيڪڏهن اها نيت قصد قربت جي مخالف نه به هجي ته به احتياط مطابق رمضان جو روزو حساب نه ٿيندو.(1537) سوال(8) : جيڪڏهن ڪو ئي رمضان المبارڪ جي پهرين تاريخ سمجهي روزو رکي، پر کيس پوءِ خبر پئي ته ٻي يا ٽين تاريخ هئي ته ڇا ان جو اهو روزو صحيح آهي ؟ جواب : ان جواهو روزو صحيح آهي.(1538) سوال(9) : جيڪڏهن ڪوئي صبح جي آذان کان اڳ روزي جي نيت ڪرڻ کان پوءِ بيهوش ٿي وڃي ۽ ڏينهن جو ڪنهن به وقت هوش اچيس ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : احتياط واجب جي بنا تي اهو روزو پورو ڪري ۽ جيڪڏهن پورو نه ڪري ته ان جي قضا بجا آڻي.(1539) سوال(10) : جيڪڏهن ڪوئي صبح جي آذان کان اڳ نيت ڪري ۽ پوءِ چريو ٿي وڃي ۽ ڏينهن ۾ سياڻو ٿي وڃي ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : احتياط واجب اهو آهي ته ان ڏينهن جو روزو به پورو ڪري ۽ ان جي قضا به ڪري.(1540) سوال(11) جيڪڏهن ڪوئي صبح جي اذان کان اڳ روزي جي نيت ڪري، سمهي پوي ۽ مغرب کان پوءِ جاڳي ته ڇا ان جو اهو روزو صحيح آهي ؟ جواب : جي ها ان جو روزو صحيح آهي.(1541) سوال(12) : جيڪڏهن ڪنهن کي خبر نه هجي يا وسري ويو هجيس ته رمضان جو مهينو آهي ۽ ظهر کان اڳ خبر پويس ، جڏهن ته هو اهڙو ڪم به ڪري چڪو هجي جيڪو روزي کي ٽوڙي ڇڏيندو هجي ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان جو اهو روزو باطل آهي، پر مغرب تائين اهڙو ڪم نه ڪري جيڪو روزي کي باطل ڪري ٿو ۽ رمضان کان پوءِ ان روزي جي قضا ڪري ۽ جيڪڏهن ظهر کان پوءِ ياد اچيس ته رمضان مبارڪ آهي ته احتياط واجب مطابق روزي جي نيت ڪري رجاء ۽ رمضان شريف کان پوءِ ان جي قضا به ڪري ۽ جيڪڏهن ظهر کان پهريان ياد اچيس ۽ اهڙو ڪم به نه ڪيو هجيس جيڪو روزي کي باطل ڪري ٿو ته ان کي روزي جي نيت ڪرڻ گھرجي ۽ سندس روزو صحيح آهي.(1542) سوال(13) : جيڪڏهن ڪو ٻار صبح جي اذان کان اڳ يا آذان کان بعد بالغ ٿي وڃي ته ان لاءِ ان ڏينهن جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : جيڪڏهن آذان کان پهريون بالغ ٿيو هجي ته اهو ان ڏينهن جو روزو رکي ۽ جيڪڏهن آذان کان پوءِ بالغ ٿيو هجي ته پوءِ ان ڏينهن جو روزو ان تي واجب نه آهي ۽ جيڪڏهن مستحب روزي جي نيت ڪئي هيس ته احتياط مستحب مطابق ان روزي کي پورو ڪري.(1543) سوال(14) :جيڪڏهن ڪنهن شخص ميت جا روزا رکڻ لاءِ ڪنهن کان اجرت ورتي هجي يا ان تي ڪفاري جي ڪري روزو واجب ٿيو هجي ته ڇا ان لاءِ مستحب روزا رکڻ صحيح آهن ؟ جواب :ان جي مستحبي روزي رکڻ ۾ڪو اشڪال نه آهي البت جيڪڏهن ڪنهن تي رمضان شريف جي روزن جي قضا آهي ته اهو شخص مستحب روزا نه ٿو رکي سگھي ۽ جيڪڏهن ڀل ۾ مستحبي روزو رکي ۽ ظهر کان پهريان ياد اچيس ته سندس روزو نه ٿيندو پر جيڪڏهن چاهي ته قضا روزي جي نيت ڪري ته ڪري سگھي ٿو ۽ جيڪڏهن ظهر کان پوءِ خبر پويس ته سندس روزو احتياط مطابق باطل اٿس ۽ جيڪڏهن مغرب کان پوءِ خبرپويس ته سندس روزو صحيح اٿس.(1544) سوال(15) : جيڪڏهن ڪنهن ماڻهوءَ تي رمضان کان علاوه ڪنهن خاص ڏينهن جو روزو واجب هجي، مثال جي طور ڪنهن نذر ڪئي هجي ته فلاڻي ڏينهن روزو رکندس، جيڪڏهن هو ان ڏينهن صبح جي آذان تائين ان روزي جي نيت ڄاڻي واڻي نه ڪري ته ڇا ان جو اهو روزو باطل ٿي ويندو؟ جواب : جي ها ان جو اهو روزوباطل آهي پر جيڪڏهن خبر نه هجيس ته انهيءَ ڏينهن جو روزو واجب هو يا روزي جي ڳالهه وسري ويس ۽ ظهر کان اڳ ياد اچيس ۽ ان وقت تائين اهڙا ڪم نه ڪيا هجن جن سان روزو ٽٽي پوندو آهي ته هو ان وقت نيت ڪري ته روزو صحيح ٿيندس ۽ جيڪڏهن ظهر کان پوءِ ياد اچيس ته جيڪو احتياط رمضان شريف جي روزي لاءِ آهي ان تي عمل ڪري.(1545) سوال(16) : جيڪڏهن ڪنهن غير معين واجب روزي، مثال جي طور ڪفاري وغيره جي روزي جي نيت ڄاڻي واڻي ظهر جي وقت تائين نه ڪري ته ان جي روزي لاءِ ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان ۾ ڪوبه حرج ڪونهي، بلڪ جيڪڏهن نيت ڪرڻ کان پهرين ان جو پڪو ارادو ان ڏينهن روزي نه رکڻ جو هجي يا تردد ۾ هجي ته هو ان ڏينهن روزو رکي يا نه ۽ اهڙا ڪم به نه ڪيا هجن جن سان روزو ٽٽندو آهي ۽ اهو ظهر کان اڳ ان روزي جي نيت ڪري ته به سندس اهو روزو صحيح آهي.(1546) سوال(17) :جيڪڏهن ڪو ڪافر رمضان المبارڪ ۾ مسلمان ٿئي ۽ صبح جي آذان کان وٺي ان وقت تائين هن اهڙا ڪم نه ڪيا هجن جيڪي روزي کي ٽوڙيندا آهن ته ان جي ان ڏينهن جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : اُن لاءِ احتياط واجب اهو آهي ته ان ڏينهن لاءِ ما في الذمّه جي قصد سان ان کي پورو ڪري ۽ جيڪڏهن ائين نه ڪري ته ان روزي جي قضا ڪري.(1547) سوال(18) : جيڪڏهن ڪو بيمار، ظهر کان اڳ يا بعد رمضان جي مهيني ۾ چڱو ڀلو ٿي وڃي ۽ اهڙو ڪم نه ڪيو هجيس جيڪو روزي کي باطل ڪري ٿو ته ڇا اهو ان ڏينهن جو روزو رکي سگھي ٿو ؟ جواب : جيڪڏهن ظهر کان اڳ ٺيڪ ٿي وڃي ته احتياط واجب مطابق ان ڏينهن روزي جي نيت ڪري، ان ڏينهن جو روزو رکي، ۽ جيڪڏهن ظهر کان پوءِ چڱو ڀلو ٿئي ته ان ڏينهن جو روزو رکڻ واجب نه آهي پر ان جي قضا ڪرڻ گھرجي.(1548) سوال(19) : جنهن ڏينهن ۾ شڪ هجي ته هي شعبان جي آخري تاريخ آهي يا رمضان جي پهرين ته ڇا ان ڏينهن جو روزو رکڻ واجب آهي اگر روزو رکجي ته نيت ڪيئن ڪجي ؟ جواب : ان ڏينهن جو روزو رکڻ واجب ڪونهي ۽ جيڪڏهن چاهي ان ڏينهن روزو رکي ته ان ۾ رمضان جي مهيني جي نيت نه ٿو ڪري سگھي پر جيڪڏهن نيت ڪري ته جيڪڏهن رمضان آهي ته رمضان المبارڪ جي روزي جي نيت ڪئي اٿم ۽ جيڪڏهن ناهي ته پوءِ رمضان المبارڪ جي قضا يا ڪنهن ٻئي روزي جي نيت ٿو ڪيان ته ان جي روزي جو صحيح ٿيڻ بعيد ناهي بلڪه بهتر آهي ته قضا يا ٻئي ڪنهن روزي جي نيت ڪري، ۽ جيڪڏهن پوءِ خبر پئي ته رمضان جي پهرين تاريخ هئي ته اهو روزو رمضان ۾ شمار ٿيندو ۽ جيڪڏهن نيت کي معين نه ڪري ۽ بعد ۾ خبر پويس ته رمضان شريف هو ته سندس روزو صحيح آهي.(1549) سوال(20) :جنهن ڏينهن جي باري ۾ شڪ هجي ته شعبان جي آخري تاريخ آهي يا رمضان جي پهرين تاريخ ته جيڪڏهن ڪنهن شخص ان ڏينهن قضا يا مستحب يا ڪنهن ٻئي روزي جي نيت سان روزو رکي ڇڏيو هجي ۽ ان ڏينهن خبر پئجي وڃي ته رمضان شروع ٿي ويو آهي ته ان رکيل روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان صورت ۾ رمضان جي روزي جي نيت ڪرڻ گھرجي.(1550) سوال(21):جيڪڏهن ڪنهن مقرر ٿيل واجب روزي جي باري ۾ مثال جي طور رمضان لاءِ ڪو ماڻهو دل پيو هڻي ته ٽوڙيان يا ٽوڙڻ جو ارادو ڪري ۽ روزي جي ٻيهر نيت نه ڪري ته ڇا روزو باطل ٿي ويندس؟ جواب : جي ها روزو باطل ٿي ويندس پر جيڪڏهن ٻيهر نيت ڪري ته به احتياط واجب مطابق ان ڏينهن جو روزو پورو ڪري ۽ ان جي قضا به ڪري. (1551) سوال (22): مستحبي روزي ۾ يا اهڙي واجب روزي ۾ جنهن جو ڪو خاص ڏينهن مقرر ڪونهي جيئن ڪفاري جو روزو، جيڪڏهن ڪو ماڻهو اهڙي ڪم جو ارادو ڪري جنهن سان روزو ٽٽي پوندو آهي يا دل هڻي ته اهڙو ڪم ڪري يا نه ڪري ۽ جيڪڏهن هو اهو ڪم نه ڪري ۽ واجب روزي ۾ ظهر کان اڳ ۽ مستحب روزي ۾ سج لهڻ کان اڳ روزي جي ٻيهرنيت ڪري ته ڇا اهو ان جو روزو صحيح آهي ؟ جواب : جي ها ان جو روزو صحيح آهي (1552). سوال (23):اهي شيون ڪهڙيون آهن جن سان روزو ٽٽي پوي ٿو؟ جواب : اهي اٺ شيون آهن جن سان روزو ٽٽي پوي ٿو: 1- کائڻ ۽ پيئڻ.2- جماع ڪرڻ .3 - استمنا، يعني ڪو شخص پنهنجو پاڻ يا ڪنهن ٻئي طريقي سان مني ڪڍي، 4- احتياط واجب مطابق خدا، پيغمبر ۽ انهن جي جانشينن تي ڪوڙ مڙهڻ.5- احتياط واجب مطابق دز (۽ دونهون) نڙيءَ تائين پهچائڻ.6- صبح جي آذان تائين جنابت يا حيض يا نفاس جي حالت ۾ رهڻ.7- ڪنهن وهندڙ شئ سان حقنو ڪرڻ.8- ڄاڻي واڻي اُلٽي ڪرڻ.(1553) سوال (24):جيڪڏهن ڏندڻ ڏيئي ڪڍي ۽ وري وات ۾ وجهي ۽ان جي آلاڻ ڳهي وڃي ته ڇا روزو ٽٽي پوندو؟ جواب :جي ها روزو ٽٽي پوندو پر جيڪڏهن آلاڻ وات ۾ ايتري ته گڏجي وڃي جو ٻاهر کان آيل نه سمجهي وڃي ته روزو ڪو نه ٽٽندو. (1554) - کائڻ ۽ پيئڻ سوال(25) : جيڪڏهن ڪو روزيدار اهو ڄاڻندي ته هو روزر سان آهي ڄاڻي واڻي ڪا شئ کائي يا پئي ته ڇا ان جو روزو باطل ٿي ويندو؟ جواب : جي ها ان جو روزو باطل ٿي ويندو چاهي اها شئ معمول مطابق کائڻ پيئڻ واري هجي جيئن ماني، پاڻي يا معمول مطابق کائڻ پيئڻ واري نه به هجي جيئن مٽي ۽ وڻ جو کير اهوگھڻو هجي يا ٿوروايتري قدر جو جيڪڏهن ڏندڻ ڏيئي ڪڍي وات ۾ وري وجهي ۽ان جي آلاڻ ڳهي وڃي ته به روزو ٽٽي پوندو، پر جيڪڏهن آلاڻ وات ۾ اهڙي طرح ملي جلي ختم ٿي وڃي جوانکي ٻاهر کان آيل نه سمجهيو وڃي ته روزو ڪو نه ٽٽندو.(1554) سوال(26) : جيڪڏهن ڪنهن کي کاڌو کائيندي خبر پئجي وڃي ته صبح ٿي ويو آهي ته اهو گرھ جيڪو ان جي وات ۾ آهي ان کي ڇا ڪري ؟ جواب : ان گره کي وات مان ٻاهر ڪڍي جيڪو ان وقت وات ۾ هيس، پر جيڪڏهن ان گرھ کي ڄاڻي واڻي ڳهي ڇڏي ته پوءِ ان جو روزو باطل ٿي ويندو ۽ ان تي ڪفارو ڏيڻ به واجب ٿي ويندو۔(1555) سوال(27) : جيڪڏهن ڪو روزيدار ويسر ياڀل۾ کائي يا پئي ته ڇا سندس روزو باطل ٿي ويندو ؟ جواب : ان جو روزوباطل نه ٿيندو .(1556) سوال(28) :ڇا سوئي(انجڪشن) ياٿيلهي( ڊرپ) لڳرائڻ سان روزو ٽٽي پوي ٿو؟ جواب : روزونٿوٽٽي توڙي جو طاقت واري سوئي (انجڪشن) يا نمڪول واري ٿيلهي (ڊرپ) ئي هجي ۽اهڙي طرح اسپري جيڪاساھ جي تنگي لاءِاستعمال ٿيندي آهي جيڪڏهن دوا کي رڳو ڦڦڙڻ تائين پهچائي ته ان سان روزو باطل نه ٿو ٿئي ۽ اهڙي طرح اک ۽ ڪن ۾ دوا وجھڻ سان به روزو باطل نه ٿو ٿئي پوءِ چاهي ان جو ذائقو نڙي تائين پهچندو هجي ۽ جيڪڏهن دوا نڪ ۾ وڌي وڃي ۽ ان جو اثر نڙي تائين نه پهچي ته روزو باطل نه ٿيندو. (1557) سوال(29) : جيڪا خوراڪ ڏندن جي وٿين ۾ رهجي وئي هجي ڇا انهيءَ کي ڄاڻي واڻي کائڻ سان روزوباطل ٿي ويندو ؟ جواب : جي هاان کي کائڻ سان روزوباطل ٿي ويندو .(1558) سوال(30) : جيڪو شخص روزو رکڻ چاهي ٿوڇا ان لاءِ صبح جي اذان کان اڳ ڏندن کي کوٽڻ ضروري آهي ؟ جواب : ان لاءِ کوٽڻ ضروري ڪونهي، البته جيڪڏهن ان کي خبر هجي ته ڏندن ۾ رهيل خوراڪ ڏينهن جو پيٽ ۾ هلي ويندي ته ڏندن کي کوٽڻ ضروري آهي.(1559) سوال(31) : جيڪا ٿُڪ وات ۾ گڏ ٿي وڃي، چاهي اها ڪنهن مٺاڻ يا کٽاڻ جي تصور سان ئي گڏ ٿي وئي هجي ڇا ان کي ڳهڻ سان روزو ٽٽي ويندو ؟ جواب : ان جي ڳهڻ سان روزو نه ٽٽندوآهي.(1560) سوال(32) : جيڪو بلغم دماغ يا سيني کان اڃا وات ۾ نه پهتو هجي ڇا ان کي اندران ئي اندران ڳهي وڃڻ سان روزو ٽٽي ويندو؟ جواب : ان کي ڳهڻ سان روزونه ٽٽندوپر جيڪو بلغم دماغ کان يا سيني کان وات ۾ اچي وڃي ته احتياط مستحب آهي ته ان کي نه ڳهجي.(1561) سوال(33) : جيڪڏهن ڪنهن روزيدار کي ايتري اڃ لڳي جو مرڻ جو ڊپ هجي يا ڪنهن نقصان جو خوف هجي يا برداشت ڪرڻ مشڪل هجي ته ان لاءِڇا حڪم آهي ؟ جواب : هو ايترو پاڻي پي سگهي ٿو جو مرڻ کان بچي سگهي بلڪه جيڪڏهن مرڻ جو خوف هجي ته پاڻي پيڻ واجب اٿس، پر ان جو اهو روزو باطل ٿي ويندو ۽ جيڪڏهن رمضان ۾ اهڙي صورتحال پيش اچي ته احتياط مطابق ان کان وڌيڪ نه پئي ۽ بچيل وقت ۾ انهن شين کان پرهيز ڪري جن سان روزو ٽٽي پوي ٿو. (1562) سوال(34) :روزي جي حالت ۾ ٻار يا پکيءَ جي لاءِ خوراڪ چٻاڙڻ يا چکڻ سان جيڪا عام طور نڙيءَ تائين ناهي ويندي، يا اتفاق سان نڙيءَ ۾ هلي به وڃي ته ڇا ان جو روزو ٽٽي ويندو؟ جواب : ان جو روزو نه ٽٽندو پر جيڪڏهن اڳ ۾ ئي خبر هجي ته هيءَ خوراڪ چٻاڙڻ سان نڙيءَ ۾ هلي ويندي ته پوءِ ان سان روزو باطل ٿي ويندو اهڙي شخص تي ڪفارو ۽ قضا ٻئي واجب آهن.(1563) سوال(35) : ڇا ڪو به شخص عام ڪمزوريءَ جي ڪري روزو ڇڏي سگھي ٿو ؟ جواب : ان کي عام ڪمزوري جي ڪري روزو نه ڇڏڻ گھرجي، پر جيڪڏهن ايتري ڪمزوري هجي جو برداشت نه ڪري سگهي ته پوءِ روزي ڇڏڻ ۾ ڪو حرج ڪونهي.(1564) سوال (36):ڇا جماع (هم بستري) سان روزو ٽٽي پوندو آهي؟ جواب : جي ها پوءِ چاهي رڳو سپاري (آله تناسل جي چوٽي) اندر داخل ٿي وڃي ۽ ڀلي مني نه به نڪري. (1565) سوال(37) : جيڪڏهن آله تناسل سپاريءَ کان گهٽ اندر داخل ٿئي ۽ مني به نه نڪري ته ڇا ان سان روزو باطل ٿي ويندو ؟ جواب : ان سان باطل نه ٿيندو ، ليڪن جنهن جو طهر وارو حصو نه هجي ته اگر ٿورو به اندر ويندو ته روزو باطل ٿي ويندو.(1566) سوال(38) : جيڪڏهن ڪوئي ڄاڻي واڻي هم بستري جوقصد ڪري ۽ شڪ هجيس ته سپاري اندر داخل ٿي آهي يا نه ته ان جي روزي جو حڪم ڇا آهي ؟ جواب : ان جو حڪم مسئلي نمبر 1551 ۾ ذڪر ٿيل آهي هر صورت ۾ جيڪڏهن اهڙو ڪم جنهن سان روزو ٽٽي پوي ٿو ان کي انجام نه ڏئي ته ان تي ڪفارو واجب نه آهي.(1567) سوال(39) : جيڪڏهن ماڻهو کي وسري وڃي ته هو روزي سان آهي ۽ جماع ڪري يا کيس جماع ڪرڻ لاءِ ايترو مجبور ڪيو وڃي جو سندس وس کان ٻاهر هجي ته ڇا سندس روزو باطل ٿي ويندو ؟ جواب : روزوباطل نه ٿيندو، پر جڏ هن کيس ياد اچي يا مجبوري واري حالت ختم ٿي وڃي ته جلدي ۾ جماع واري حالت کي ڇڏي ڏئي ۽ جيڪڏهن ائين نه ڪيائين ته سندس روزو باطل ٿي ويندو.(1568) 3- استمناء سوال(40) : جيڪڏهن روزيدار استمناء ڪري،(جماع کان بغير پاڻ يا ڪنهن ٻئي وسيلي سان مني ڪڍي ) ته ڇا ان جو روزو ٽٽي ويندو ؟ جواب : جي ها ان جو روزو ٽٽي پوندو آهي.(1569) سوال(41) : جيڪڏهن ڪنهن جي بي اختيار مني نڪري وڃي ته ڇا ان جو روزو ٽٽي ويندو ؟ جواب : ان جو روزو باطل نه ٿيندو.(1570) سوال(42) :جيڪڏهن ڪنهن روزيدار کي خبر هجي ته جيڪڏهن سمهندس ته مني نڪري پوندي ته ڇا ان لاءِ جائز آهي ته سمهي پوي؟ جواب : انهيءَ لاءِسمهڻ جائز آهي ، چاهي اهڙي به صورتحال هجي جو جيڪڏهن نه سمهي ها ته ڪا تڪليف ڪانه ٿئيس ها پوءِ به جيڪڏهن مني نڪري ته به روزو باطل ڪونه ٿيندو. (1571) سوال(43) : جيڪڏهن روزيدار جي اک ان مهل کلي جڏهن هن جي مني نڪري رهي هجي ته ڇا جاڳڻ مهل منيءَ کي روڪڻ واجب آهي ؟ جواب : ان صورت ۾ روڪڻ واجب ڪونهي.(1572) سوال(44) : جڏهن روزيدار جي مني نڪري ته ڇا ان کان پوءِ پيشاب ڪري سگهي ٿو؟ جواب : جي ها پيشاب ڪري سگھي ٿو ، چاهي هن کي يقين هجي ته پيشاب ڪرڻ سان جيڪا نليءَ ۾ رهجي ويئي آهي، اڃا به ٻاهر نڪرندي.(1573) سوال(45) :جڏهن روزيدار جي مني نڪري ۽ خبر هجيس ته غسل ڪرڻ کان اڳ جيڪڏهن پيشاب نه ڪيائين ته اها مني جيڪا نليءَ ۾ رهجي ويئي آهي سا غسل کان پوءِ ٻاهر نڪرندي ته ڇا ان تي غسل کان پهريون پيشاب ڪرڻ ضروري آهي ؟ جواب : احتياط مستحب آهي ته غسل کان اڳ پيشاب ڪري.(1574) سوال(46) : جيڪو شخص ڄاڻي واڻي مني ڪڍڻ جي ارادي سان (سندس گھر واري سان) پيار ڪري يا ڀاڪر پائي، پوءِ چاهي مني به نه نڪري ته ڇا ان جو روزو باطل آهي ؟ جواب : جيڪڏهن ٻيهر روزي جي نيت نه ڪري ته سندس روزو باطل آهي ۽ جيڪڏهن نيت ڪري ته به احتياط لازم مطابق اهو روزو به پورو ڪري ۽ ان جي قضا به ڪري.(1575) سوال(47) :جيڪو شخص مني ڪڍڻ جي ارادي کان سواءِ گهرواريءَ (زال) سان پيار ڪري يا ڀاڪر پائي ۽ کيس يقين به هجي ته مني ڪونه نڪرندي، پر جي اتفاقي طور تي مني نڪري وڃي ته ڇا سندس روزوٽٽي پوندو؟ جواب : ان جو روزو صحيح آهي پر جيڪڏهن کيس ڀروسو نه هجي ۽ مني نڪري اچي ته سندس روزو باطل ٿي ويندو. (1576) (4) خدا ۽ان جي رسول تي ڪوڙ مڙهڻ سوال (48):ڇا خدا ۽ پيغمبر تي ڪوڙ مڙهڻ سان روزو ٽٽي پوندو آهي؟ جواب : جيڪڏهن ڪو روزيدار زبان، لکت يا اشاري سان خدا يا پيغمبراسلام يا انهيءَ جي جانشينن تي ڄاڻي واڻي ڪوڙ مڙهي، چاهي ان کان فورا پوءِ چوي ته مان ڪوڙو آهيان يا توبه ڪري ته به احتياط لازم مطابق سندس روزو باطل ٿي ويندو ۽ احتياط مستحب آهي ته جناب فاطمه زهرا سلام الله عليها ۽ ائين ٻين پيغمبرن ۽ جانشينن ڏانهن به ڪوڙ جي نسبت نه ڏجي. (1577) سوال(49) : جيڪڏهن ڪو اهڙي روايت کي روزي جي حالت ۾ بيان ڪرڻ چاهي جنهن لاءِ خبر نه هجيس ته سچي آهي يا نه، ته پوءِ ان کي ڪهڙي طريقي سان بيان ڪرڻ گھرجي جو روزوباطل نه ٿئي ؟ جواب : احتياط واجب آهي ته اها روايت جنهن ماڻهوءَ کان ٻڌي هيائين يا جنهن ڪتاب ۾ ڏٺي هجيس ته ان شخص يا ڪتاب جو نالو ٻڌائي ۽ سنئون سڌو نبي يا امام ڏانهن نسبت ڏئي بيان نه ڪري. (1578) سوال (50): جنهن ڳالهه کي انهيءَ يقين سان ته هي ڳالهه سچي آهي، خدا ۽ پيغمبر (يا امام) جو قول سمجهي انهن ڏانهن نسبت ڏني وڃي، ۽ پوءِ خبر پوي ته اهو ڪوڙ آهي ته ڇا ان سان روزو باطل ٿي ويندو؟ جواب : ان سان روزو باطل ڪونه ٿيندو. (1579) سوال (51):جيڪڏهن ڪنهن ڳالهه جي باري ۾ پڪ هجي ته اها ڪوڙي آهي پر پوءِ به الله، پيغمبر (يا امام) ڏانهن ان جي نسبت ڏئي، پر پوءِ معلوم ٿئي ته اها سچي ڳالهه هئي ۽ خبر هيس ته ائين ڪرڻ سان روزو باطل ٿي ويندو ته ڇا ان نسبت ڏيڻ سان ان جو روزو باطل ٿي ويندو ؟ جواب : احتياط لازم مطابق ان روزي کي به پورو ڪري ۽ پوءِ ان جي قضا به ڪري. (1580) سوال(52) : جيڪڏهن ڪو روزيدار ڪا ڪوڙي ڳالهه، جنهن کي ڪنهن ماڻهوءَ خدا يا پيغمبر يا امام ڏانهن منسوب ڪئي هجي، ڄاڻي واڻي انهن بزرگن ڏانهن منسوب ڪري ته ڇا ان جو روزو باطل آهي ؟ جواب : احتياط لازم مطابق روزو باطل آهي، پر جيڪڏهن ان شخص جو حوالو ڏئي منسوب ڪري جنهن اها ڪوڙي ڳالهه منسوب ڪئي آهي، ته ڪوئي حرج ڪونهي. (1581) سوال(53): جيڪڏهن ڪنهن روزيدار کان پڇيو وڃي ته فلاڻي ڳالهه پيغمبر ﷺ جن هن ريت فرمائي آهي يا نه؟ ۽ روزيدار ڄاڻي واڻي ((ها)) جي جاءِ تي ((نه)) ۽ ((نه)) جي جاءِ تي ((ها)) چوي ته ڇا ان جو روزو باطل ٿي ويندو ؟ جواب : احتياط لازم مطابق سندس روزو باطل ٿي ويندو. (1582) سوال (54): جيڪو روزيدار خدا يا پيغمبر جو ڪو قول صحيح ٻڌائي، پر ان کان پوءِ چوي ته مان ڪوڙ ڳالهايو آهي يا ڪا ڪوڙي ڳالهه رات جو انهن ڏانهن منسوب ڪري، پر ڏينهن جو چوي ته اها سچي هئي ته ڇا انهن ٻنهي صورتن ۾ سندس روزو باطل ٿي ويندو؟ جواب : بنا بر احتياط روزو باطل ٿي ويندو پر جيڪڏهن ان کي خبر جي عنوان سان بيان ڪري ته سندس روزو صحيح آهي.(1583) 5- دز (۽ دونهون نڙيءَ) تائين پهچائڻ سوال(55): ڇا گھاٽي دز نڙيءَتائين پهچائڻ سان روزو باطل ٿي وڃي ٿو؟ جواب : احتياط واجب جي بنا تي گھاٽي دز نڙيءَ تائين پهچي ته روزو باطل ٿي ويندو آهي، چاهي اها دز ڪنهن اهڙي شئ جي هجي جيڪا کائڻ حلال آهي جيئن اٽو يا اهڙي شئ جي هجي جنهن جو کائڻ حرام آهي جيئن مٽي.(1584) سوال(56):ڇا اهڙي دز جيڪا گهاٽي نه هجي نڙيءَ تائين پهچائڻ سان روزو باطل ٿي ويندو؟ جواب : انهيءَ روزوباطل نه ٿو ٿئي.(1585) سوال(57) : جيڪڏهن هوا جي ڪري گھاٽي دز ٿئي شخص توجه به رکندو هجي ۽ پاڻ کي ان کان بچائي به سگھندو هجي پوءِ به حفاظت نه ڪري ۽ مٽي هن جي نڙيءَ تائين پهچي وڃي ته ڇاان صورت ۾ ان جو روزوباطل آهي ؟ جواب : احتياط واجب مطابق سندس روزو باطل آهي.(1586) سوال(58): ڇا ٻيڙيءَ يا حقّي جي دونهي سان روزو باطل ٿي ويندو ؟ جواب : احتياط واجب اهو آهي ته روزيدار سگريٽ يا حقي وغيره جو گھاٽو دونهون نڙيءَ تائين نه پهچائي.(1587) سوال(59): جيڪڏهن ڪو روزيدار دونهون، دز وغيره کان بچڻ جي ڪوشش نه ڪري جڏهن ته کيس پڪ يا اطمينان هجي ته نڙيءَ تائين ڪونه پهچندو ۽ نڙي تائين پهچي وڃي ته ڇا ان جو روزوٽٽي ويندو ؟ جواب : ان جو روزوصحيح آهي پرجيڪڏهن کيس ان ڳالهه ۾ شڪ هجي ته پهچندو يا نه؟ ۽ پوءِ نڙيءَ تائين پهچي وڃي ته پوءِ سٺو ائين آهي ته ان روزي جي قضا ڪري. (1588) سوال(60) :جيڪڏهن ڪو روزيدار دونهون، دز وغيره کان بچڻ جي ڪوشش نه ڪري جڏهن ته کيس پڪ يا اطمينان هجي ته نڙيءَ تائين ڪونه پهچندو ۽ نڙي تائين پهچي وڃي ته ڇا ان جو روزو باطل آهي ؟ جواب : ان جو روزو صحيح آهي ۽ جيڪڏهن کيس ان ڳالهه ۾ شڪ هجي ته پهچندو يا نه؟ ۽ پوءِ نڙيءَ تائين پهچي وڃي ته پوءِ سٺو ائين آهي ته ان روزي جي قضا ڪري.(1589) سوال(61) : جيڪڏهن ڪنهن کان اها ڳالهه وسري وڃي ته هو روزي سان آهي ۽ ان ڪري دز وغيره کان بچڻ جي ڪوشش نه ڪري يا بي اختيار دز وغيره ان جي نڙيءَ تائين پهچي وڃي ته ڇا سندس روزو باطل ويندو ؟ جواب : ان جوروزوباطل نه ٿيندو.(1590) سوال(62) : ڇا سڄو مٿو پاڻيءَ ۾وجهڻ سان روزو باطل ٿي ويندو ؟ جواب :روزوباطل نه ٿو ٿئي پر شديد ڪراهت رکي ٿو.(1591) 6- صبح جي اذان تائين جنابت، حيض يا نفاس جي حالت ۾ رهڻ سوال(63) : جيڪڏهن ڪو جنابت وارو شخص ڄاڻي واڻي ماه رمضان ۾صبح جي اذان تائين غسل نه ڪري يا کيس تيمم ڪرڻ واجب هجي ۽ تيمم نه ڪري ته ان صورت ۾ ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : کيس گهرجي ته ان ڏينهن جو روزو پورو ڪري ۽ٻيهر ڪنهن ٻئي ڏينهن تي ان ڏينهن جو روزو به رکي ۽ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم ناهي ته ان ٻئي ڏينهن جو روزو قضا جي عنوان سان آهي يا سزا،انهيءَڪري کيس گھرجي ته ماه رمضان جي ان ڏينهن جو روزو۽جيڪو روزو ان جي بدران رکي ٿو مافي الذمه جي نيت سان رکي ۽ قضا جي نيت نه ڪري.(1592) سوال(64) : جيڪو شخص رمضان شريف جي روزي جي قضا رکڻ چاهي ته جيڪڏهن صبح جي آذان تائين ڄاڻي واڻي جنابت واري حالت ۾ رهي ته ڇا ان ڏينهن جو روزو نه ٿو رکي سگهي؟ جواب : جي ها ان ڏينهن جو روزو نه ٿورکي سگھي البت جيڪڏهن جنابت واري حالت ۾ رهڻ ڄاڻي واڻي نه هجي ته روزو رکي سگهي ٿو، پر احتياط هي آهي ته ان ڏينهن روزو نه رکي.(1593) سوال (65):جيڪڏهن ڪو شخص رمضان شريف جي ڪنهن رات ۾ جنابت واري حالت ۾ هجي ۽ ڄاڻي واڻي غسل نه ڪري ۽ وقت تنگ ٿي وڃڻ ڪري تيمم ڪري روزو رکي ته ڇا سندس روزو صحيح آهي؟ جواب : ان جو روزو صحيح آهي . (1594) سوال (66): جيڪڏهن ڪنهن ماڻهو کي رمضان ۾ جنابت واري حالت پيش اچي ۽ غسل ڪرڻ وسري وڃيس ته غسل کان بغير رکيل روزن جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : جيڪڏهن کيس هڪ ڏينهن کان پوءِ ياد اچي ته ان ڏينهن واري روزي جي قضا ڪري ۽ جيڪڏهن ڪجھ ڏينهن کان پوءِ ياد اچيس ته اوترا روزا قضا ڪري جيترن جي باري ۾ يقين هجيس غسل ڪرڻ کان سواءِ رکيا اٿس، مثال جي طور شڪ هجيس ته ٽن ڏينهن جا روزا بنا غسل جي رکيا هئائين يا چئن جا؟ ته پوءِ ان کي ٽن ڏينهن جي قضا ڪرڻ گهرجي. (1595) سوال (67): جنهن شخص وٽ رمضان ۾ نه غسل جو وقت هجي ۽ نه تيمم جو ۽ پاڻ کي ڄاڻي واڻي جنابت واري حالت ۾ ڪري ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان جو اهو روزو باطل آهي ۽ ان جي قضا ۽ ڪفارو به واجب اٿس. (1596) سوال(68) : جيڪڏهن ڪنهن کي خبر هجي ته غسل جي لاءِ وقت ناهي ۽ پوءِ به پاڻ کي جنابت واري حالت ۾ ڪري ۽ تيمم ڪري يا وقت جي هوندي ڄاڻي واڻي غسل ڪرڻ ۾ ايتري دير ڪري جو وقت تنگ ٿي وڃي ۽ تيمم ڪري ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : جيتوڻيڪ هو گناهگار آهي، پر سندس روزو صحيح آهي.(1597) سوال(69) : جيڪو شخص رمضان ۾ رات جو جنابت واري حالت ۾ ٿي وڃي ۽ کيس خبر هجي ته جيڪڏهن سمهندو ته صبح تائين اٿي ڪونه سگهندو ته ان صورت ۾ ان کي ڇاڪرڻ گھرجي ؟ جواب : احتياط واجب مطابق اهو غسل کان سواءِ نه سمهي ۽ جيڪڏهن ڄاڻي واڻي سمهي پوي ۽ صبح تائين نه جاڳي ته ان ڏينهن جو روزو هرحال ۾پوروڪري ۽ ان جي قضا ۽ ڪفارو به واجب اٿس.(1598) سوال(70): جيڪڏهن جنابت وارو شخص رمضان جي رات ۾سمهي ۽ جاڳي ۽ جيڪڏهن صبح جي آذان کان پهريان جاڳڻ جو انديشو هجيس ته ڇا هو ٻيهر سمهي سگھي ٿو؟ جواب : جي ها ان صورت ۾ ٻيهر سمهي سگھي ٿو (1599) سوال (71): جنهن شخص کي رمضان ۾ رات جو جنابت واري حالت پيش اچي ۽ کيس يقين يا اطمينان به هجي ته جيڪڏهن هو سمهندو ته صبح جي اذان کان اڳ جاڳي سگهندو ۽ پڪو ارادو هجيس ته جاڳي غسل ڪندو جيڪڏهن ان پڪي ارادي سان سمهي پوي ۽ صبح جي اذان تائين سجاڳ نه ٿي سگهي ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان جو روزو صحيح آهي. (1600) سوال (72): جنهن شخص کي رمضان جي مهيني ۾ رات جو جنابت واري حالت پيش اچي ۽ کيس اطمينان نه هجي ته جيڪڏهن ستو ته صبح جي اذان کان اڳ سجاڳ ٿيندو، پر ان ڳالهه ڏانهن ڌيان نه هجيس ته اٿڻ کان پوءِ غسل به ڪرڻو پوندو ۽ صبح جي اذان تائين سجاڳ نه ٿئي ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : احتياط مطابق ان ڏينهن جي قضا ڪري.(1601) سوال(73) : جنهن شخص کي رمضان شريف جي رات ۾ جنابت واري حالت پيش اچي ۽ کيس يقين يا گمان هجيس ته جيڪڏهن سمهندو ته صبح جي آذان کان پهريان اٿندو ۽ جيڪڏهن اٿڻ کان پوءِ غسل ڪرڻ جو ارادو نه هجيس ۽ سمهي پوي، ۽آذان تائين نه اٿي ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان ڏينهن جو روزو پورو ڪري ۽قضا، ڪفارو به ان تي لازم آهي ۽ احتياط لازم مطابق جيڪڏهن اٿڻ کان پوءِ غسل ڪرڻ ۾ ٻڏتر جو شڪار هجي ته غسل ڪري يا نه، ان جو به ساڳيو حڪم آهي.(1602) سوال(74) : جنهن ماڻهو کي رمضان جي رات ۾ جنابت واري حالت پيش اچي ۽ سمهي پوي ۽ پوءِ جاڳي ۽ پڪ يا گمان هجيس ته جيڪڏهن ٻيهر سمهندو ته صبح جي آذان کان اڳ اٿي سگهندو ۽ اهو به ارادو هجيس ته اٿڻ کان پوءِ غسل به ڪندو، هاڻي جيڪڏهن اهو وري سمهي پوي ۽ آذان تائين سجاڳ نه ٿئي ته ان جي روزي جو حڪم ڇا آهي ؟ جواب : هو ان روزي جي قضا ڪري ۽ جيڪڏهن ٻي ننڊ مان اٿي وري ٽيون دفعو سمهي رهي ۽ صبح جي آذان تائين سجاڳ نه ٿئي ته انهيءَ تي ان روزي جي قضا واجب آهي ۽ احتياط مستحب جي بنياد تي ڪفارو به ڏيڻ گھرجيس. (1603) سوال(75) : جڏهن ننڊ ۾ ڪنهن کي جنابت واري حالت پيش اچي ته اها ان جي ڪهڙي ننڊ شمار ٿيندي ؟ جواب : اها ان جي پهرين ننڊ شمار ٿيندي ان ڪري جيڪڏهن جاڳڻ کان پوءِ سمهي ۽ صبح جي اذان تائين نه اٿي جيئن اڳئين مسئلي ۾ ذڪر ٿيو ته ان ڏينهن جي قضا ڪري.(1604) سوال(76) :جيڪڏهن ڪنهن روزيدار کي ڏينهن جو تڙ پئجي وڃي ته ڇا ان تي واجب آهي ته هو فورا غسل ڪري ؟ جواب : ان تي اهو واجب ڪونهي ته هو فورا غسل ڪري.(1605) سوال(77) : جيڪڏهن ڪو ماڻهو رمضان ۾ صبح جي آذان کان پوءِ جاڳي ۽ اهو ڏسي ته کيس احتلام ٿي ويو آهي ۽ اها به خبر هجي ته احتلام آذان کان اڳ ٿيو آهي ته ڇا ان صورت ۾ ان جو روزو صحيح آهي ؟ جواب : جي ها تڏهن به ان جو روزو صحيح آهي. (1606) سوال(78) :جيڪو شخص رمضان المبارڪ جا قضا روزا رکڻ چاهي، جيڪڏهن اهو صبح جي اذان کان پوءِ جاڳي ۽ ڏسي ته کيس احتلام ٿي ويو آهي ۽ کيس اها به خبر هجي ته ان کي صبح جي اذان کان اڳ تڙ پيو هو ته ڇا هو ان ڏينهن رمضان شريف جي قضا روزي جي نيت ڪري سگهي ٿو؟ جواب : جي ها ان ڏينهن رمضان مبارڪ جي قضا روزي جي نيت ڪري سگھي ٿو .(1607) سوال(79) : جيڪڏهن ڪا عورت حيض يا نفاس جي خون مان صبح جي اذان کان اڳ پاڪ ٿي وڃي، پر ڄاڻي واڻي غسل نه ڪري يا جنهن عورت کي حيض يا نفاس کان پوءِ تيمم ڪرڻو هجي، ڄاڻي واڻي صبح جي آذان کان اڳ تيمم نه ڪري ته ان جي روزي جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان ڏينهن جو پورو روزو رکي ۽ ان جي قضا به ڪري البت رمضان المبارڪ جي قضا روزي ۾ جيڪڏهن غسل يا تيمم کي ڄاڻي واڻي ڇڏي ڏئي ته احتياط واجب مطابق ان ڏينهن روزو نه ٿي رکي سگهي.(1608) سوال(80) :جيڪڏهن ڪا عورت رمضان جي مهيني ۾ صبح جي اذان کان اڳ حيض يا نفاس مان پاڪ ٿي وڃي ۽ غسل ڪرڻ ۾ سستي ڪري ۽ صبح جي آذان تائين غسل نه ڪري ۽ وقت تنگ ٿي وڃڻ ڪري تيمم ڪري روزو رکي ته ڇا ان جو اهو روزو صحيح آهي ؟ جواب : جي ها ان جو روزو صحيح آهي.(1609) سوال(81): جيڪڏهن ڪا عورت صبح جي آذان کان اڳ رمضان جي مهيني ۾ حيض يا نفاس کان پاڪ ٿي وڃي ۽ غسل لاءِ وقت نه هجيس ته ان کي ڇاڪرڻ گھرجي ؟ جواب : اها تيمم ڪري ۽ کيس صبح جي اذان تائين ڄاڳڻ لازم نه آهي ۽ اهو جنابت وارو جنهن جو وظيفو تيمم آهي انهيءَ جو به اهوئي حڪم آهي.(1610) سوال(82) : جيڪڏهن ڪا عورت رمضان المبارڪ جي مهيني ۾ صبح جي آذان جي ويجهو حيض يا نفاس مان ان وقت پاڪ ٿئي جو غسل ۽ تيمم لاءِ وقت نه مليس ته ڇا سندس روزو صحيح آهي؟ جواب : جي ها ان جو روزو صحيح آهي .(1611) سوال(83) : جيڪڏهن ڪا عورت صبح جي اذان کان پوءِ حيض يا نفاس مان پاڪ ٿئي يا ڏينهن جو حيض يا نفاس جو رت اچي وڃيس ته ڇا سندس اهو روزو باطل آهي ؟ جواب : جي ها ان جو روزو باطل آهي پوءِ چاهي مغرب (سج لٿي) جي ويجهوئي ڇو نه اچي ته به سندس روزو ٻنهي صورتن ۾ باطل آهي.(1612) سوال(84) : جيڪڏهن ڪا عورت حيض يا نفاس جو غسل ڪرڻ وساري ڇڏي ۽ کيس هڪ يا گهڻن ڏينهن کان پوءِ ياد اچي ته ڇا اهي روزا جيڪي ان حالت ۾ رکي چڪي آهي صحيح آهن؟ جواب : جي ها اهي روزا صحيح آهن .(1613) مسئلو 722- مسئلو 723- مسئلو 724- مسئلو 725- مسئلو 726- مسئلو 727- مسئلو 728- مسئلو 729- مسئلو 730- مسئلو 731- مسئلو 732- مسئلو 733- مسئلو 734- مسئلو 735- مسئلو 736- مسئلو 737- مسئلو 738- مسئلو 739- مسئلو 740- مسئلو 741- مسئلو 742- مسئلو 743- مسئلو 744- مسئلو 745- مسئلو 746- مسئلو 747- مسئلو 748- مسئلو 749- مسئلو 750- مسئلو 751- مسئلو 752- مسئلو 753- مسئلو 754- مسئلو 755- مسئلو 756- مسئلو 757- مسئلو 758- مسئلو 759- مسئلو 760- مسئلو 761- مسئلو 762- مسئلو 763- مسئلو 764- مسئلو 765- مسئلو 766- مسئلو 767- مسئلو 768- مسئلو 769- مسئلو 770- مسئلو 771- مسئلو 772- مسئلو 773- مسئلو 774- مسئلو 775- مسئلو 776- مسئلو 777- مسئلو 778- مسئلو 779- مسئلو 780- مسئلو 781- مسئلو 782- مسئلو 783- مسئلو 784- مسئلو 785- مسئلو 786- مسئلو 787- مسئلو 788- مسئلو 789- مسئلو 790- مسئلو 791- مسئلو 792- مسئلو 793- مسئلو 794- مسئلو 795- مسئلو 796- مسئلو 797- مسئلو 798- مسئلو 799- مسئلو 800- مسئلو 801- مسئلو 802- مسئلو 803- مسئلو 804- مسئلو 805- مسئلو 806- مسئلو 807- مسئلو 808- مسئلو 809- مسئلو 810- مسئلو 811- مسئلو 812- مسئلو 813- مسئلو 814- مسئلو 815- مسئلو 816- مسئلو 817- مسئلو 818- مسئلو 819- مسئلو 820- مسئلو 821- مسئلو 822- مسئلو 823- مسئلو 824- مسئلو 825- مسئلو 826- مسئلو 827- مسئلو 828- مسئلو 829- مسئلو 830- مسئلو 831- مسئلو 832- مسئلو 833- مسئلو 834- مسئلو 835- مسئلو 836- مسئلو 837- مسئلو 838- مسئلو 839- مسئلو 840- مسئلو 841- مسئلو 842- مسئلو 843- مسئلو 844- مسئلو 845- مسئلو 846- مسئلو 847- مسئلو 848- مسئلو 849- مسئلو 850- مسئلو 851- مسئلو 852- مسئلو 853- مسئلو 854- مسئلو 855- مسئلو 856- مسئلو 857- مسئلو 858- مسئلو 859- مسئلو 860- مسئلو 861- مسئلو 862- مسئلو 863- مسئلو 864- مسئلو 865- مسئلو 866- مسئلو 867- مسئلو 868- مسئلو 869- مسئلو 870- مسئلو 871- مسئلو 872- مسئلو 873- مسئلو 874- مسئلو 875- مسئلو 876- مسئلو 877- مسئلو 878- مسئلو 879- مسئلو 880- مسئلو 881- مسئلو 882- مسئلو 883- مسئلو 884- مسئلو 885- مسئلو 886- مسئلو 887- مسئلو 888- مسئلو 889- مسئلو 890- مسئلو 891- مسئلو 892- مسئلو 893- مسئلو 894- مسئلو 895- مسئلو 896- مسئلو 897- مسئلو 898- مسئلو 899- مسئلو 900- مسئلو 901- مسئلو 902- مسئلو 903- مسئلو 904- مسئلو 905- مسئلو 906- مسئلو 907- مسئلو 908- مسئلو 909- مسئلو 910- مسئلو 911- مسئلو 912- مسئلو 913- مسئلو 914- مسئلو 915- مسئلو 916- مسئلو 917- مسئلو 918- مسئلو 919- مسئلو 920- مسئلو 921- مسئلو 922- مسئلو 923- مسئلو 924- مسئلو 925- مسئلو 926- مسئلو 927- مسئلو 928- مسئلو 929- مسئلو 930- مسئلو 931- مسئلو 932- مسئلو 933- مسئلو 934- مسئلو 935- مسئلو 936- مسئلو 937- مسئلو 938- مسئلو 939- مسئلو 940- مسئلو 941- مسئلو 942- مسئلو 943- مسئلو 944- مسئلو 945- مسئلو 946- مسئلو 947- مسئلو 948- مسئلو 949- مسئلو 950- مسئلو 951- مسئلو 952- مسئلو 953- مسئلو 954- مسئلو 955- مسئلو 956- مسئلو 957- مسئلو 958- مسئلو 959- مسئلو 960- مسئلو 961- مسئلو 962- مسئلو 963- مسئلو 964- مسئلو 965- مسئلو 966- مسئلو 967- مسئلو 968- مسئلو 969- مسئلو 970- مسئلو 971- مسئلو 972- مسئلو 973- مسئلو 974- مسئلو 975- مسئلو 976- مسئلو 977- مسئلو 978- مسئلو 979- مسئلو 980- مسئلو 981- مسئلو 982- مسئلو 983- مسئلو 984- مسئلو 985- مسئلو 986- مسئلو 987- مسئلو 988- مسئلو 989- مسئلو 990- مسئلو 991- مسئلو 992- مسئلو 993- مسئلو 994- مسئلو 995- مسئلو 996- مسئلو 997- مسئلو 998- مسئلو 999- مسئلو 1000- مسئلو 1001- مسئلو 1002- مسئلو 1003- مسئلو 1004- مسئلو 1005- مسئلو 1006- مسئلو 1007- مسئلو 1008- مسئلو 1009- مسئلو 1010- مسئلو 1011- مسئلو 1012- مسئلو 1013- مسئلو 1014- مسئلو 1015- مسئلو 1016- مسئلو 1017- مسئلو 1018- مسئلو 1019- مسئلو 1020- مسئلو 1021- مسئلو 1022- مسئلو 1023- مسئلو 1024- مسئلو 1025- مسئلو 1026- مسئلو 1027- مسئلو 1028- مسئلو 1029- مسئلو 1030- مسئلو 1031- مسئلو 1032- مسئلو 1033- مسئلو 1034- مسئلو 1035- مسئلو 1036- مسئلو 1037- مسئلو 1038- مسئلو 1039- مسئلو 1040- مسئلو 1041- مسئلو 1042- مسئلو 1043- مسئلو 1044- مسئلو 1045- مسئلو 1046- مسئلو 1047- مسئلو 1048- مسئلو 1049- مسئلو 1050- مسئلو 1051- مسئلو 1052- مسئلو 1053- مسئلو 1054- مسئلو 1055- مسئلو 1056- مسئلو 1057- مسئلو 1058- مسئلو 1059- مسئلو 1060- مسئلو 1061- مسئلو 1062- مسئلو 1063- مسئلو 1064- مسئلو 1065- مسئلو 1066- مسئلو 1067- مسئلو 1068- مسئلو 1069- مسئلو 1070- مسئلو 1071- مسئلو 1072- مسئلو 1073- مسئلو 1074- مسئلو 1075- مسئلو 1076- مسئلو 1077- مسئلو 1078- مسئلو 1079- مسئلو 1080- مسئلو 1081- مسئلو 1082- مسئلو 1083- مسئلو 1084- مسئلو 1085- مسئلو 1086- مسئلو 1087- مسئلو 1088- مسئلو 1089- مسئلو 1090- مسئلو 1091- مسئلو 1092- مسئلو 1093- مسئلو 1094- مسئلو 1095- مسئلو 1096- مسئلو 1097- مسئلو 1098- مسئلو 1099- مسئلو 1100- مسئلو 1101- مسئلو 1102- مسئلو 1103- مسئلو 1104- مسئلو 1105- مسئلو 1106- مسئلو 1107- مسئلو 1108- مسئلو 1109- مسئلو 1110- مسئلو 1111- مسئلو 1112- مسئلو 1113- مسئلو 1114- مسئلو 1115- مسئلو 1116- مسئلو 1117- مسئلو 1118- مسئلو 1119- مسئلو 1120- مسئلو 1121- مسئلو 1122- مسئلو 1123- مسئلو 1124- مسئلو 1125- مسئلو 1126- مسئلو 1127- مسئلو 1128- مسئلو 1129- مسئلو 1130- مسئلو 1131- مسئلو 1132- مسئلو 1133- مسئلو 1134- مسئلو 1135- مسئلو 1136- مسئلو 1137- مسئلو 1138- مسئلو 1139- مسئلو 1140- مسئلو 1141- مسئلو 1142- مسئلو 1143- مسئلو 1144- مسئلو 1145- مسئلو 1146- مسئلو 1147- مسئلو 1148- مسئلو 1149- مسئلو 1150- مسئلو 1151- مسئلو 1152- مسئلو 1153- مسئلو 1154- مسئلو 1155- مسئلو 1156- مسئلو 1157- مسئلو 1158- مسئلو 1159- مسئلو 1160- مسئلو 1161- مسئلو 1162- مسئلو 1163- مسئلو 1164- مسئلو 1165- مسئلو 1166- مسئلو 1167- مسئلو 1168- مسئلو 1169- مسئلو 1170- مسئلو 1171- مسئلو 1172- مسئلو 1173- مسئلو 1174- مسئلو 1175- مسئلو 1176- مسئلو 1177- مسئلو 1178- مسئلو 1179- مسئلو 1180- مسئلو 1181- مسئلو 1182- مسئلو 1183- مسئلو 1184- مسئلو 1185- مسئلو 1186- مسئلو 1187- مسئلو 1188- مسئلو 1189- مسئلو 1190- مسئلو 1191- مسئلو 1192- مسئلو 1193- مسئلو 1194- مسئلو 1195- مسئلو 1196- مسئلو 1197- مسئلو 1198- مسئلو 1199- مسئلو 1200- مسئلو 1201- مسئلو 1202- مسئلو 1203- مسئلو 1204- مسئلو 1205- مسئلو 1206- مسئلو 1207- مسئلو 1208- مسئلو 1209- مسئلو 1210- مسئلو 1211- مسئلو 1212- مسئلو 1213- مسئلو 1214- مسئلو 1215- مسئلو 1216- مسئلو 1217- مسئلو 1218- مسئلو 1219- مسئلو 1220- مسئلو 1221- مسئلو 1222- مسئلو 1223- مسئلو 1224- مسئلو 1225- مسئلو 1226- مسئلو 1227- مسئلو 1228- مسئلو 1229- مسئلو 1230- مسئلو 1231- مسئلو 1232- مسئلو 1233- مسئلو 1234- مسئلو 1235- مسئلو 1236- مسئلو 1237- مسئلو 1238- مسئلو 1239- مسئلو 1240- مسئلو 1241- مسئلو 1242- مسئلو 1243- مسئلو 1244- مسئلو 1245- مسئلو 1246- مسئلو 1247- مسئلو 1248- مسئلو 1249- مسئلو 1250- مسئلو 1251- مسئلو 1252- مسئلو 1253- مسئلو 1254- مسئلو 1255- مسئلو 1256- مسئلو 1257- مسئلو 1258- مسئلو 1259- مسئلو 1260- مسئلو 1261- مسئلو 1262- مسئلو 1263- مسئلو 1264- مسئلو 1265- مسئلو 1266- مسئلو 1267- مسئلو 1268- مسئلو 1269- مسئلو 1270- مسئلو 1271- مسئلو 1272- مسئلو 1273- مسئلو 1274- مسئلو 1275- مسئلو 1276- مسئلو 1277- مسئلو 1278- مسئلو 1279- مسئلو 1280- مسئلو 1281- مسئلو 1282- مسئلو 1283- مسئلو 1284- مسئلو 1285- مسئلو 1286- مسئلو 1287- مسئلو 1288- مسئلو 1289- مسئلو 1290- مسئلو 1291- مسئلو 1292- مسئلو 1293- مسئلو 1294- مسئلو 1295- مسئلو 1296- مسئلو 1297- مسئلو 1298- مسئلو 1299- مسئلو 1300- مسئلو 1301- مسئلو 1302- مسئلو 1303- مسئلو 1304- مسئلو 1305- مسئلو 1306- مسئلو 1307- مسئلو 1308- مسئلو 1309- مسئلو 1310- مسئلو 1311- مسئلو 1312- مسئلو 1313- مسئلو 1314- مسئلو 1315- مسئلو 1316- مسئلو 1317- مسئلو 1318- مسئلو 1319- مسئلو 1320- مسئلو 1321- مسئلو 1322- مسئلو 1323- مسئلو 1324- مسئلو 1325- مسئلو 1326- مسئلو 1327- مسئلو 1328- مسئلو 1329- مسئلو 1330- مسئلو 1331- مسئلو 1332- مسئلو 1333- مسئلو 1334- مسئلو 1335- مسئلو 1336- مسئلو 1337- مسئلو 1338- مسئلو 1339- مسئلو 1340- مسئلو 1341- مسئلو 1342- مسئلو 1343- مسئلو 1344- مسئلو 1345- مسئلو 1346- مسئلو 1347- مسئلو 1348- مسئلو 1349- مسئلو 1350- مسئلو 1351- مسئلو 1352- مسئلو 1353- مسئلو 1354- مسئلو 1355- مسئلو 1356- مسئلو 1357- مسئلو 1358- مسئلو 1359- مسئلو 1360- مسئلو 1361- مسئلو 1362- مسئلو 1363- مسئلو 1364- مسئلو 1365- مسئلو 1366- مسئلو 1367- مسئلو 1368- مسئلو 1369- مسئلو 1370- مسئلو 1371- مسئلو 1372- مسئلو 1373- مسئلو 1374- مسئلو 1375- مسئلو 1376- مسئلو 1377- مسئلو 1378- مسئلو 1379- مسئلو 1380- مسئلو 1381- مسئلو 1382- مسئلو 1383- مسئلو 1384- مسئلو 1385- مسئلو 1386- مسئلو 1387- مسئلو 1388- مسئلو 1389- مسئلو 1390- مسئلو 1391- مسئلو 1392- مسئلو 1393- مسئلو 1394- مسئلو 1395- مسئلو 1396- مسئلو 1397- مسئلو 1398- مسئلو 1399- مسئلو 1400- مسئلو 1401- مسئلو 1402- مسئلو 1403- مسئلو 1404- مسئلو 1405- مسئلو 1406- مسئلو 1407- مسئلو 1408- مسئلو 1409- مسئلو 1410- مسئلو 1411- مسئلو 1412- مسئلو 1413- مسئلو 1414- مسئلو 1415- مسئلو 1416- مسئلو 1417- مسئلو 1418- مسئلو 1419- مسئلو 1420- مسئلو 1421- مسئلو 1422- مسئلو 1423- مسئلو 1424- مسئلو 1425- مسئلو 1426- مسئلو 1427- مسئلو 1428- مسئلو 1429- مسئلو 1430- مسئلو 1431- مسئلو 1432- مسئلو 1433- مسئلو 1434- مسئلو 1435- مسئلو 1436- مسئلو 1437- مسئلو 1438- مسئلو 1439- مسئلو 1440- مسئلو 1441- مسئلو 1442- مسئلو 1443- مسئلو 1444- مسئلو 1445- مسئلو 1446- مسئلو 1447- مسئلو 1448- مسئلو 1449- مسئلو 1450- مسئلو 1451- مسئلو 1452- مسئلو 1453- مسئلو 1454- مسئلو 1455- مسئلو 1456- مسئلو 1457- مسئلو 1458- مسئلو 1459- مسئلو 1460- مسئلو 1461- مسئلو 1462- مسئلو 1463- مسئلو 1464- مسئلو 1465- مسئلو 1466- مسئلو 1467- مسئلو 1468- مسئلو 1469- مسئلو 1470- مسئلو 1471- مسئلو 1472- مسئلو 1473- مسئلو 1474- مسئلو 1475- مسئلو 1476- مسئلو 1477- مسئلو 1478- مسئلو 1479- مسئلو 1480- مسئلو 1481- مسئلو 1482- مسئلو 1483- مسئلو 1484- مسئلو 1485- مسئلو 1486- مسئلو 1487- مسئلو 1488- مسئلو 1489- مسئلو 1490- مسئلو 1491- مسئلو 1492- مسئلو 1493- مسئلو 1494- مسئلو 1495- مسئلو 1496- مسئلو 1497- مسئلو 1498- مسئلو 1499- مسئلو 1500- مسئلو 1501- مسئلو 1502- مسئلو 1503- مسئلو 1504- مسئلو 1505- مسئلو 1506- مسئلو 1507- مسئلو 1508- مسئلو 1509- مسئلو 1510- مسئلو 1511- مسئلو 1512- مسئلو 1513- مسئلو 1514- مسئلو 1515- مسئلو 1516- مسئلو 1517- مسئلو 1518- مسئلو 1519- مسئلو 1520- مسئلو 1521- مسئلو 1522- مسئلو 1523- مسئلو 1524- مسئلو 1525- مسئلو 1526- مسئلو 1527- مسئلو 1528- مسئلو 1529- مسئلو 1530- مسئلو 1531- مسئلو 1532- مسئلو 1533- مسئلو 1534- مسئلو 1535- مسئلو 1536- مسئلو 1537- مسئلو 1538- مسئلو 1539- مسئلو 1540- مسئلو 1541- مسئلو 1542- مسئلو 1543- مسئلو 1544- مسئلو 1545- مسئلو 1546- مسئلو 1547- مسئلو 1548- مسئلو 1549- مسئلو 1550- مسئلو 1551- مسئلو 1552- مسئلو 1553- مسئلو 1554- مسئلو 1555- مسئلو 1556- مسئلو 1557- مسئلو 1558- مسئلو 1559- مسئلو 1560- مسئلو 1561- مسئلو 1562- مسئلو 1563- مسئلو 1564- مسئلو 1565- مسئلو 1566- مسئلو 1567- مسئلو 1568- مسئلو 1569- مسئلو 1570- مسئلو 1571- مسئلو 1572- مسئلو 1573- مسئلو 1574- مسئلو 1575- مسئلو 1576- مسئلو 1577- مسئلو 1578- مسئلو 1579- مسئلو 1580- مسئلو 1581- مسئلو 1582- مسئلو 1583- مسئلو 1584- مسئلو 1585- مسئلو 1586- مسئلو 1587- مسئلو 1588- مسئلو 1589- مسئلو 1590- مسئلو 1591- مسئلو 1592- مسئلو 1593- مسئلو 1594- مسئلو 1595- مسئلو 1596- مسئلو 1597- مسئلو 1598- مسئلو 1599- مسئلو 1600- مسئلو 1601- مسئلو 1602- مسئلو 1603- مسئلو 1604- مسئلو 1605- مسئلو 1606- مسئلو 1607- مسئلو 1608- مسئلو 1609- مسئلو 1610- مسئلو 1611- مسئلو 1612- مسئلو 1613- سوال(85) : جيڪڏهن ڪا عورت رمضان المبارڪ جي مهيني ۾ صبح جي اذان کان حيض يا نفاس کان پاڪ ٿي وڃي ۽ غسل ڪرڻ ۾ سستي ڪري ۽ اذان تائين غسل نه ڪري ۽ وقت تنگ هجڻ جي ڪري تيمم به نه ڪري ته ان ڏينهن جي روزي جوڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان روزي کي به پورو ڪري ۽ ان جي قضا به ڪري، پر جيڪڏهن سستي نه ڪري مثال جي طور ان (زناني) حمام جي انتظار ۾ هجي پوءِ چاهي ٽي دفعه سمهي ۽ اذان تائين غسل نه ڪري ۽ تيمم ڪرڻ ۾ به ڪوتاهي نه ڪري ته سندس روزو صحيح آهي.(1614) سوال(86) : اها عورت جنهن کي استحاضه ڪثيره جو رت ايندو هجي ۽ ان تفصيل مطابق جيڪا احڪام استحاضه جي مسئلي نمبر 394 ۾ ذڪر ٿيل آهي غسل نه ڪري ته ڇاان جو روزو صحيح ؟ جواب : جي ها ان جو روزو صحيح آهي ۽ اهڙي طرح استحاضه متوسطه ۾ چاهي غسل نه به ڪري ته به روزو صحيح آهي.(1615) سوال(87) : جنهن شخص ڪنهن ميت کي ڇهيو هجي ڇا اهو بنا غسل جي روزو رکي سگهي ٿو؟ جواب : جي ها، بلڪه جيڪڏهن روزي جي حالت ۾ به ميت کي ڇهي ته به روزو باطل نه ٿيندو.(1616) 7- اماله (ڊوش ڪرائڻ) سوال(88) : ڇا وهندڙ شئ سان حقنو (ڊوش ڪرائڻ) چاهي مجبوري يا علاج جي ڪري هجي روزي کي باطل ڪري ڇڏي ٿو؟ جواب : جي ها روزي کي باطل ٿو ڪري .(1617) 8- اُلٽي ڪرڻ سوال(89) : جيڪڏهن روزيدار ڄاڻي واڻي الٽي ڪري،ته ڇا هن جو روزو ٽٽي ويندو ؟ جواب : جي ها روزو ٽٽي ويندس چاهي ان کي مرض جي ڪري الٽي ڪرڻي هجي ته به ان جو روزو باطل ٿي ويندو پر جيڪڏهن ڀل ۾ الٽي ڪري يا بغير اختيار جي الٽي اچيس ته پوءِ ڪو حرج ڪونهي.(1618) سوال(90) : جيڪڏهن ڪو رات جو ڪا اهڙي شئ کائي جنهن لاءِ خبر هجيس ته اها شيءِ کائڻ سان ڏينهن جو بي اختيار الٽي اچي ويندس ته ڇا سندس روزو صحيح آهي؟ جواب : جي ها ان جو روزو صحيح آهي .(1619) سوال(91) : جيڪڏهن روزيدار شخص بنا ڪنهن تڪليف جي الٽي کي روڪي سگهي ٿو ته ڇا ان کي روڪڻ لازم آهي؟ جواب : ته به ان کي روڪڻ لازم نه آهي .(1620) سوال(92) : جيڪڏهن روزي جي حالت ۾ وات ۾ مک هلي وڃي ته ان کي ڇا ڪجي ؟ جواب : جيڪڏهن مک ايتري هيٺ هلي وئي هجي جو ان کي هيٺ موڪلڻ کائڻ نه چيو وڃي ته لازم ناهي، جو ان کي ٻاهر ڪڍيو وڃي ۽ ان جو روزو به باطل نه ٿيندو، پر جيڪڏهن ايتري هيٺ نه وئي هجي ته ان کي ٻيهر ڪڍڻ ضروري آهي. پوءِ چاهي الٽي سان ئي ان کي ڪڍڻو پوي، سواءِ ان جي جو الٽي ڪرڻ سان کيس نقصان يا تمام گھڻي تڪليف پهچي ته پوءِ ان کي ڪڍڻ ضروري ناهي ۽ جيڪڏهن (تڪليف نه ٿيڻ جي صورت ۾) الٽي نه ڪري ۽ اها مک پيٽ ۾ هلي وڃي ته سندس روزو باطل ٿي ويندو ۽ جيڪڏهن الٽي جي ذريعي ٻاهر ڪڍي ته به سندس روزو باطل ٿي ويندو.(1621) سوال(93) : جيڪڏهن ڪو شخص ڪا شيءِ ويسر ۾ ڳهي وڃي ۽ سندس پيٽ ۾ پهچڻ کان اڳ ياد اچي ته کيس روزو آهي ۽ ايترو اندر هلي وئي هجي جو ان کي اڳتي ڪرڻ کي کائڻ چيو نه وڃي ته ڇا ان کي ٻاهر ڪڍڻ ضروري آهي ؟ جواب : ان کي ٻاهر ڪڍڻ ضروري ناهي ۽ سندس روزو به صحيح آهي.(1622) سوال(94) : جيڪڏهن ڪنهن روزيدار کي خبر هجي ته اوڳرائي ڏيڻ سان ڪا شيءِ اهڙي طرح ٻاهر هلي ايندي جو اُن کي الٽي چيو ويندو ته ڇا هو ته به اوڳرائي ڏئي سگھي ٿو ؟ جواب : ان شخص کي ڄاڻي واڻي اوڳرائي نه ڏيڻ گهرجي، پر کيس پڪ نه هجي ته اوڳرائي ڏيڻ ۾ ڪو حرج نه آهي.(1623) سوال (95): جيڪڏهن ڪو شخص اوڳرائي ڏئي ۽ ڪا شيءِ نڙيءَ يا وات تائين اچي وڃيس ته ان کي ڇا ڪري ؟ جواب : ان شيءِ کي ٻاهر ڪڍي ڇڏي، پر جيڪڏهن اها شيءِ بي اختيار ٻيهر اندر هلي وڃي ته سندس روزو صحيح آهي.(1624) انهن شين جا احڪام جيڪي روزه کي باطل ڪن ٿيون سوال(96) : جيڪڏهن ڪو ماڻهو ڄاڻي واڻي ۽ پنهنجي ارادي ۽ اختيار سان اهڙو ڪم ڪري جن سان روزو ڀڄي پوندو آهي ته ڇا ان جو روزوباطل آهي ؟ جواب : جي ها ان جو روزو باطل ٿي ويندو ۽ جيڪڏهن ڄاڻي واڻي نه ڪيو هجيس ته پوءِ سندس روزو صحيح آهي، پر جيڪڏهن جنابت وارو شخص مسئلي نمبر 1603 ۾ ٻڌايل تفصيل مطابق، صبح جي اذان تائين غسل نه ڪري ته سندس روزو باطل آهي. ۽ جيڪڏهن کيس اهو علم نه هجي ته انهن شين سان روزو باطل ٿئي ٿو ۽ سکڻ ۾ به ڪوتاهي نه ڪئي هجيس يا شڪ به نه هجيس يا ڪنهن شرعي دليل جي بنياد تي کائڻ، پيئڻ، مباشرت ڪرڻ کان سواءِ اهي ڪم انجام ڏئي جن سان روزو ڀڄي پوي ٿو ته به سندس روزو باطل نه ٿيندس.(1625) سوال(97) : جيڪڏهن ڪو شخص ويسر ۾ اهڙو ڪم ڪري جنهن سان روزو ڀڄي پوي ٿو ۽ پوءِ ان خيال سان ته سندس روزو ڀڄي پيو آهي، ٻيهر اهڙو ڪو ٻيو ڪم ڪري ته ان جو ڇا حڪم آهي ؟ جواب : ان جو حڪم ساڳيو گذريل مسئلي وارو آهي.(1626) سوال(98) : جيڪڏهن ڪا شئ زبردستي روزيدار جي نڙي ۾ وڌي وڃي ته ڇا سندس روزوباطل ٿي ويندو ؟ جواب : ان جو روزو باطل نه ٿيندو، پر جيڪڏهن کيس ان ڳالهه تي ايترو مجبور ڪيو وڃين جو هو پنهنجو روزو پاڻ ڀڃي ڇڏي، مثال جي طور کيس چيو وڃي ته جيڪڏهن ڪا شئ نه کائيندين يا نه پيئندين يا جماع نه ڪندين ته توکي جاني يا مالي نقصان پهچايو ويندو ۽ اهو شخص پاڻ کي نقصان کان بچائڻ لاءِ روزو ڀڃي ڇڏي ته سندس روزو باطل ٿي ويندو، ۽ احتياط واجب مطابق انهن ٽن شين کان سواءِ به روزو باطل ٿي ويندو.(1627) سوال(99) : جيڪڏهن روزيدار کي خبر هجي ته ڪنهن جڳھ تي سندس وات ۾ زبردستي ڪا شيءِ وڌي ويندي يا کيس روزي ڀڃڻ تي مجبور ڪيو ويندو ته ڇا هو اهڙي جڳه ڏانهن وڃي سگھي ٿو ؟ جواب : اهڙي جڳھ تي وڃڻ کان پرهيز ڪري پر جيڪڏهن ڪو شخص ڄاڻي واڻي اهڙي هنڌ هليو وڃي ۽ کيس اهڙي ڪم تي مجبور ڪيو وڃي جنهن سان روزو ڀڄي پوي ٿو ته سندس روزو باطل ٿي ويندو ۽ احتياط واجب مطابق جيڪڏهن سندس وات ۾ ڪا شيءِ وڌي وڃي ته به ساڳيو حڪم آهي.(1628) اهي شيون جيڪي روزيدار لاءِ مڪروه آهن سوال(100) : اهي ڪهڙيون شيون آهن جن سان روزو مڪروه ٿي وڃي ٿو ؟ جواب : هيٺيون شيون روزيدار لاءِ مڪروھ آهن: 1- اکين ۾ سرمو يا دوا وجهڻ جنهن جو ذائقو يا خوشبوءِ نڙيءَ تائين پهچندو هجي. 2- اهڙو ڪم ڪرڻ جن سان ڪمزوري پيدا ٿئي، جيئن رت ڪڍڻ يا حمام ۾ وڃڻ. 3- نڪ ۾ ناس يا ڪا دوا استعمال ڪرڻ جڏهن ته کيس اها خبر نه هجي ته اها شئ نڙيءَ تائين پهچي ويندي پر جيڪڏهن خبر هجي ته نڙيءَ تائين پهچندي ته ان جو استعمال جائز ڪونهي. 4- خوشبودار گاھ کي سنگهڻ. 5- عورت جو پاڻيءَ ۾ ويهڻ. 6- خشڪ شيءِ سان حقنو ڪرڻ. 7- جسم جي ڪپڙن کي آلو ڪرڻ. 8- ڏند ڪڍائڻ يا ٻيو ڪو اهڙو ڪم ڪرڻ جنهن سان وات ۾ رت اچي وڃي. 9- آلي ڪاٺي سان ڏندڻ ڪرڻ. 10- پاڻيءَ يا ٻي ڪا پاڻياٺي شيءِ بغير سبب جي وات ۾ وجهڻ ۽ پنهنجي زال سان پيار ڪرڻ، پوءِ چاهي مني ڪڍڻ جو ارادو به نه هجي يا ڪو اهڙو ڪم ڪرڻ جنهن سان شهوت ٿئي، پڻ مڪروھ آهي.(1629)
صحابه جسکے غلام ہیں ہمارا وہ امام ہے